JCWeetje

Historische JCWeetjesWist-Je-DatjesRuimtekidsTechniek & WetenschapCultuurkriebelsKiddoeVariaarchief

De fiets van Leonardo

Tussen 1503 en 1506 schilderde Leonardo da Vinci de Mona Lisa. Het is waarschijnlijk het beroemdste schilderij ter wereld. Of het ook het mooiste is, moet je natuurlijk zelf uitmaken. Tik het eens in op Google.

Leonardo da Vinci (1452-1519) was een allround mens. Toen noemde men dat met een Latijns woord een ‘homo universalis’. Dat wil zeggen iemand die enorm veel wist over alles en nog wat. Hij was schilder en beeldhouwer maar hield zich net zo goed bezig met sterrenkunde, filosofie, architectuur, astronomie en wiskunde. De man was een genie en een uitvinder.


In 1512 tekende Leonado da Vinci zijn zelfportret.

Leonardo was linkshandig en daarbij schreef hij ook nog eens in spiegelschrift, van rechts naar links. Dat was heel eigenaardig in die tijd want linkshandigheid werd afgeleerd. Het mocht gewoon niet. En er is weleens verteld dat Leonardo het expres deed om zijn uitvindingen geheim te houden. Dat is onzin natuurlijk, want als je er een spiegel tegen houdt kan je alles gewoon lezen.


We hebben een leuke website gevonden waarop je een zinnetje kan intikken en dan krijg je meteen te zien hoe Leonardo da Vinci het geschreven zou hebben. Probeer het eens op deze link. Dit is JCWeetje in Leonardo’s handschrift.

De meest eenvoudige verklaring waarom hij in spiegelschrift schreef is waarschijnlijk omdat hij heel snel notities maakte bij zijn schetsen. Daarom gebruikte hij de - voor hem - gemakkelijkste manier. Hij deed het ook om geen vlekken te maken, want de inkt uit die tijd was niet direct droog. En wanneer je met je linkerhand van links naar rechts schreef, wreef je met die hand in de inkt!

Leonardo was zijn tijd ver vooruit en heeft zelfs schetsen gemaakt voor een soort robot, een parachute en voor de vleugels van een vliegtoestel. De grote droom van de mens: kunnen vliegen!

Het zijn schetsen van ideeën die Leonardo niet verder uitgewerkte.


De schets van de vleugels voor een vliegtoestel, met het typische spiegelschrift van Leonardo da Vinci.

De Codex Atlanticus is een verzameling van die schetsen en wordt bewaard in de Ambrosiana bibliotheek in Milaan. In de jaren zestig van de vorige eeuw verhuisde de Codex Atlanticus naar het klooster van Grottaferrata waar de monniken zich met de restauratie zouden bezighouden. In 1974 kwam de Italiaanse professor Augusto Marinoni met sensationeel nieuws. Twee bladen die vroeger aan elkaar geplakt zaten, waren losgemaakt en nu was er een schets te zien van een fiets met een kettingaandrijving. Net zoals de fietsen van vandaag. Daarmee stond vast dat Leonardo da Vinci de fiets had uitgevonden! Het was de professor wel opgevallen dat die tekening niet door Leonardo gemaakt was maar door een van zijn leerlingen. Maar Marinoni was ervan overtuigd dat ze gebaseerd was op een origineel ontwerp van Leonardo, want hij maakte vroeger al schetsen van tandwielen en kettingen …

Dat klopte, maar het ging om een systeem dat Leonardo ontworpen had om water te putten en niet om een toestel waar je mee kon rijden.


De fiets uit de Codex Atlanticus. Zo goed als zeker een vervalsing.
 

In 1997 bekeek de Duitse technisch-historicus Hans-Erhard Lessing de hele zaak opnieuw en verklaarde dat het om een vervalsing ging. Een van de monniken had waarschijnlijk uit pure verveling een fiets op het blad getekend. Lessing haalde de Amerikaanse professor Carlo Pedretti erbij, want die had de Codex Atlanticus gezien vóór de restauratie. Pedretti vertelde dat de bladen toen nog aan elkaar geplakt zaten, maar met behulp van sterk licht kon hij toch zien wat erop stond. Er waren enkel twee cirkels te zien en helemaal geen fiets.

Maar professor Marinoni bleef erbij dat de schets een ontwerp van Leonardo was.


De fiets werd pas in de negentiende eeuw uitgevonden. Dit is een loopfiets (zonder trappers!) uit 1818. Later kwamen er trappers aan het voorwiel, net zoals bij een driewieler voor kinderen. Het idee van een fiets met kettingaandrijving dateert uit 1868. En de eerste fiets die lijkt op die van ons, werd in 1885 gebouwd door de Engelsman John Kemp Starley.

Chemisch onderzoek van het krijt waarmee de tekening gemaakt is, zou duidelijk maken of dat uit de tijd van Leonardo komt of uit de twintigste eeuw. Dan was het probleem voor eens en altijd opgelost. Maar tot hiertoe is zo’n onderzoek nog niet gebeurd …

door Lode Melis